Năm 2026 sắp khép lại, và đây có lẽ là lúc người làm kế toán nên dừng tay một chút để nhìn lại chính mình như nhìn một công trình đã qua quá nhiều lần sửa bản vẽ.
Không công trình nào được xây trong điều kiện lý tưởng cả. Có đợt phải thi công giữa mùa mưa, có lúc bản vẽ đổi ngay khi móng còn chưa kịp khô, thợ vừa đổ xong tầng này thì chủ nhà báo sửa lại tầng dưới. Nghề kế toán mấy năm nay cũng y như thế. Chế độ kế toán mới thay cho cái chế độ đã dùng cả chục năm, luật thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, quản lý thuế lần lượt thay áo, rồi hóa đơn, bảo hiểm xã hội cho hộ kinh doanh, cả mức lương tối thiểu vùng nữa, kể ra không hết. Không còn là dự thảo, không còn là nghe nói, mọi thứ đã nằm trên giấy và người làm nghề không còn chỗ nào để né.
Thật ra cái khó nhất của một năm như vậy nằm ở chỗ người làm nghề phải tự hỏi lại mình đã hiểu nghề đến đâu, chứ đọc văn bản mới thì ai rồi cũng đọc được. Kế toán chưa bao giờ là nghề của việc thuộc luật. Một người thuộc làu từng điều khoản mà không hiểu vì sao điều khoản ấy tồn tại, không biết làm sai thì rủi ro sẽ nổ ra ở chỗ nào trên sổ cái, thì cũng giống người thợ thuộc lòng bản vẽ mà không biết cột nào là cột chịu lực. Luật đổi một cái là con người ấy lại phải học thuộc từ đầu.
Một kế toán giỏi là người đủ sâu để biết câu hỏi nào phải dừng lại, mở văn bản ra đọc, gọi hỏi thêm rồi mới trả lời sếp, chứ đâu phải người trả lời được mọi câu hỏi ngay tắp lự.
Bạn biết đấy, khi tòa nhà đã xây xong thì chẳng ai còn nhìn thấy phần móng. Người ta khen cái mặt tiền, khen tầng thượng có view đẹp, còn cái móng thì nằm im dưới đất mà gánh toàn bộ sức nặng của những tầng phía trên. Năm nay, với rất nhiều người làm kế toán, chính là năm đổ móng trong im lặng. Là những đêm đọc lại từng văn bản mới rồi sửa lại hệ thống tài khoản, sửa cả cách tư vấn cho sếp và cho khách hàng, kèm theo cái áp lực khi biết rằng sai một bút toán nhỏ hôm nay thì sang mùa quyết toán năm sau mới lòi ra hậu quả. Mà làm móng thì có ai vỗ tay đâu.
Cũng chính vì thế mà không phải ai cũng đi tiếp. Có người than nghề này ngày càng nặng, học xong cái này lại đổi cái khác, rồi bỏ sang nghề khác cho nhẹ đầu. Tôi không trách những người ấy. Chỉ là tôi tin rằng khi hệ thống đã chặt chẽ hơn thì kẻ làm ẩu, làm lách sẽ dần hết chỗ đứng, còn người làm đúng, làm đủ thì giá trị lại càng hiện ra. Người làm ẩu thì vẫn qua được vài năm, đến đợt thanh tra đầu tiên mới biết ai làm thật.
Bước sang năm mới, thử thách chắc chắn không ít đi. Luật đã có rồi thì giờ đến lúc áp vào thực tế, mà thực tế thì bao giờ cũng sinh ra những tình huống văn bản chưa viết tới. Doanh nghiệp sẽ hỏi nhiều hơn, cán bộ thuế sẽ soi kỹ hơn, và người kế toán phải đứng ở cái chỗ không dễ chịu chút nào, vừa giữ đúng quy định, vừa hiểu doanh nghiệp đang thật sự làm gì, lại phải đủ tỉnh để không đổi sự an toàn dài hạn lấy một chút tiện tay trước mắt. Nghe thì áp lực, nhưng với tôi đó là dấu hiệu nghề này đang lớn lên. Trưởng thành là khi mình đủ vững để không bị mỗi đợt thay đổi cuốn đi, chứ mọi thứ thì có bao giờ dễ dàng hơn đâu.
Nếu bạn phải tự nhủ một câu trước thềm năm mới, tôi nghĩ chỉ cần thế này: cũng chẳng sao lắm, nếu đây là cái giá để mình trở thành người mà doanh nghiệp có thể đặt niềm tin.
Chúc những người làm kế toán khép lại năm 2026 với cái bình tĩnh của người hiểu nghề, cái vững của người đã đi đủ lâu, và mong những gì bạn âm thầm làm suốt năm nay sẽ còn dùng được nhiều năm về sau.