Có bao giờ bạn ngồi một mình trước cái màn hình đầy con số, rồi tự hỏi mình làm kế toán vì cái gì không?
Câu hỏi đó là câu của người bắt đầu sống có chiều sâu, chẳng phải của người yếu đuối. Tôi nói vậy vì chính tôi cũng từng hỏi nó, và mất khá nhiều năm mới trả lời được cho ra hồn.
Hồi mới vào nghề, tôi nghĩ kế toán là chuyện của lương tháng và hạn nộp. Phần đông chúng ta bước vào nghề này vì hoàn cảnh đưa đến, học xong thấy ngành dễ xin việc, gia đình bảo ổn định, bạn bè rủ thi cùng, hoặc đơn giản là chưa biết mình muốn gì nên chọn đại một thứ trông có vẻ thực tế. Chẳng mấy ai có một lý do lãng mạn để đi làm kế toán, và điều đó không có gì sai cả. Người ta vẫn sống được, vẫn làm được nhiều năm với cái lý do giản dị ấy, cho đến một ngày nó không còn đủ nữa.
Cái ngày đó thường đến khi bạn đã qua vài mùa quyết toán khảo luyện, đã hết run mỗi lần nộp tờ khai, rồi tự nhiên thấy mỗi sáng đi làm nặng hơn một chút. Thật ra đó là dấu hiệu bạn đang trưởng thành, thói quen đã hết sức kéo bạn đi và bạn bắt đầu cần một lý do thật để tiếp tục. Nhiều người hiểu nhầm đó là mất phương hướng rồi bỏ nghề ngay lúc ấy, tôi thấy tiếc cho họ, vì họ bỏ đúng lúc sắp tìm ra câu trả lời.
Mãi sau này tôi mới hiểu, cái lý do ấy không nằm ở đâu xa, nó nằm trong vài khoảnh khắc rất nhỏ. Như lúc bạn giúp một doanh nghiệp nhỏ gỡ được một rắc rối thuế mà ông chủ đã mất ngủ mấy tuần, hay lúc bạn đọc một bộ sổ sách và thấy toàn bộ chuyện tài chính của người ta hiện ra rõ như ban ngày, chỗ nào dòng tiền hụt, chỗ nào chi phí phình, chỗ nào hóa đơn đầu vào có mùi, chỗ nào ông chủ đang tự lừa mình. Cái cảm giác lúc đó gần với sự chắc chắn hơn là tự hào, chắc chắn rằng mình đang đứng đúng chỗ. Cảm giác ấy là một thứ cơ duyên, không phải ai cũng có và nó cũng chẳng đến hằng ngày.
Có người từng nói, ai có một lý do để sống thì chịu được gần như mọi cách sống. Câu đó Viktor Frankl hay nhắc lại trong cuốn sách ông viết về những năm sống sót qua trại tập trung, và tôi nghĩ nó đúng cả với cái nghề nhỏ của chúng ta. Kế toán là nghề khó yêu ngay từ đầu, không hào nhoáng, chẳng ai đem ra khoe trong mấy buổi họp lớp. Nhưng nó là nghề của những con người thích sự rõ ràng, thích biết chính xác một tổ chức đang đứng ở đâu, mà cái phẩm chất đó thì hiếm lắm khi xung quanh ai cũng đang cố tỏ ra nhiều hơn thực tế. Người có lý do thì chịu được mùa quyết toán tối mặt, chịu cả cán bộ thuế hỏi đi hỏi lại một khoản chi phí, còn người không có lý do thì một tờ khai bị trả về cũng đủ làm họ muốn nghỉ.
Ở tuổi này tôi học được rằng lý do làm nghề không đứng yên một chỗ. Hồi hai mươi mấy tuổi nó có thể chỉ là đồng lương đầu tiên đủ trả tiền trọ, còn khi đã trui rèn đủ lâu thì nó thành cái nhãn quan nhìn thấu một doanh nghiệp, hay niềm vui dắt một người trẻ qua mùa quyết toán đầu tiên của họ. Lý do đổi theo tuổi, và đổi là chuyện bình thường.
Cái đáng sợ là đi làm mười năm mà chưa một lần dừng lại hỏi.
Thế nên nếu hôm nay câu hỏi đó chợt quay lại, đừng vội gạt nó đi. Cái lý do ấy chỉ bạn mới tìm ra được cho mình, không ai trả lời hộ được, kể cả người viết bài này.
Mong bạn, người kế toán đang ngồi trước màn hình đầy con số, tìm lại được cái lý do ngày xưa mình chọn nghề, hoặc tìm được một lý do mới đúng với con người bạn của hôm nay.