Có một chiều cuối năm, cô chủ tiệm may mà tôi giữ sổ suốt ba năm đã ngồi khóc ngay bên bàn cắt vải, chỉ vì tôi báo với cô rằng năm nay tiệm có lãi.
Hồi mới vào nghề, tôi nghĩ kế toán là cái nghề của tin xấu. Mở sổ ra là thấy thiếu tiền, đối chiếu xong là thấy sai số, gặp cán bộ thuế thì nghe chuyện phạt chậm nộp, mà người mang những tin ấy đến cho chủ doanh nghiệp lại chính là mình. Lâu dần tôi quen với cái vẻ mặt của người ngồi đối diện mỗi khi tôi mở báo cáo ra, cái vẻ chuẩn bị tinh thần ăn gạch, và tôi cũng quen nghĩ rằng một kế toán giỏi là một kế toán báo tin xấu cho sớm, cho rõ, vậy thôi.
Tiệm may của cô là một trường hợp như thế. Ba năm liền, cuối tháng nào cũng căng, tiền vải, tiền thuê mặt bằng, lương hai cô thợ, khoản nào cũng đến hạn cùng một lúc. Cô hay nói: "Chị chỉ biết may, chị không biết sổ." Cô sợ sổ sách như sợ một người khách khó tính, mỗi lần tôi đến là đẩy xấp hóa đơn qua rồi quay đi pha trà, như thể không nhìn thì chuyện sẽ nhẹ hơn. Dòng cuối cùng của báo cáo năm nào cũng đỏ, và năm nào tôi cũng là người đọc con số đỏ ấy cho cô nghe.
Năm ấy cô gọi tôi ghé tiệm, giọng nhỏ xíu, tôi tưởng lại có chuyện rắc rối. Tôi rà từng dòng, đến dòng cuối thì dừng lại, nhìn thêm lần nữa cho chắc rồi mới quay sang nói với cô. Cô không nói gì, đưa tay lên che miệng, hai cô thợ ngừng máy may, rồi cô khóc rất khẽ, như người vừa đặt xuống một gánh nặng mang quá lâu. Cô chỉ nói được một câu: "Ba năm, chị cứ tưởng mình dở." Hôm đó là lần đầu tiên tôi pha trà cho cô.
Tôi bảo cô: "Chị không dở. Chị chỉ chưa có ai nói cho chị biết mình đang đi đúng đường."
Mãi sau này tôi mới hiểu, câu ấy tôi nói cho cô mà cũng là nói cho chính cái nghề của mình. Ba năm con số đỏ, cô không dở, cô đang trả học phí cho một cơ nghiệp nhỏ, chỉ có điều trên sổ thì chuyện ấy chưa kịp hiện ra thành tiền.
Một kế toán chỉ biết đọc dòng cuối cùng thì năm nào cũng chỉ mang được tin xấu. Còn một kế toán chịu nhìn cả quá trình, có cái nhãn quan của người theo sổ từ tháng này qua tháng khác, thì sẽ có lúc được mang tin tốt, mà còn được mang nó đến trước cả chủ doanh nghiệp, trước cả khi chính chủ doanh nghiệp dám tin vào con số.
Đó là phần việc ít ai kể về nghề kế toán. Người ngoài nghĩ mình chỉ biết thiếu tiền, sai số, phạt chậm nộp, mà nói thật trong nghề cũng lắm người tự nghĩ về mình như thế, nghĩ đến mức quên mất mình có thể là người thấy doanh nghiệp đang đi đúng đường sớm hơn ai hết. Bạn làm sổ cho một hộ kinh doanh, một công ty nhỏ, bạn biết họ sống hay chết trước cả họ, thì cũng có ngày bạn biết họ đã qua được kiếp nạn trước cả họ.
Khoảnh khắc đó không có ai vỗ tay, không ai chụp ảnh, nhưng ở tuổi này tôi học được rằng chính những lúc như thế giữ chân người ta lại với nghề lâu hơn mọi mức lương.
Cuối năm ấy cô gửi tôi một chiếc áo dài may tay. Cô không nói là quà, chỉ nhắn: "Em mặc thử xem vừa không." Vừa khít.
Nghề kế toán có những năm chỉ đọc được con số đỏ, nhưng rồi sẽ có một năm bạn là người đầu tiên báo tin con số đã xanh, và riêng năm ấy cũng đủ để tôi chưa bao giờ muốn đổi nghề.