Tôi tin rằng mỗi thời kỳ, nghề kế toán lại có một "miền đất hứa" của riêng nó, và người làm nghề khôn ngoan là người nhìn ra miền đất ấy sớm hơn đám đông vài năm.
Hai mươi năm trước, ai vào nghề cũng mơ được làm kế toán cho công ty bất động sản hay xây dựng. Những con số hoa lệ với những công trình bạc tỷ, làm ở đó vài năm là ra ngoài có cái để kể. Thời ấy thị trường đang nóng, đô thị lớn mọc dự án như nấm, cơn sốt đất lan dần về các tỉnh, kế toán bất động sản đi đâu cũng có việc, lương cũng khá. Người ta tin cái miền đất ấy sẽ còn mãi.
Mãi sau này, đào tạo và đồng hành với kế toán nhiều năm, tôi mới hiểu miền đất nào rồi cũng có lúc bão hòa. Giai đoạn tăng trưởng nóng của bất động sản đã qua, nhiều doanh nghiệp đóng băng dự án, có công ty rút hẳn khỏi thị trường. Với kế toán, chuyện đó có nghĩa là việc ít đi, cơ hội học hỏi cũng hẹp lại, những con số ở đó bây giờ ít còn sức hút như những năm thị trường còn mở rộng.
Còn kế toán doanh nghiệp sản xuất thì lương có thể tốt hơn, nhưng đó là một con đường gian nan. Tháng nào quý nào cũng là một cuộc chạy đua với giá thành, với định mức nguyên vật liệu, với đối chiếu kho, kiểm kê, phân bổ chi phí. Bạn nào đã qua vài năm ở nhà máy đều hiểu cái áp lực ấy, nó đòi hỏi một sự gan lỳ mà không phải ai cũng có để gắn bó lâu dài.
Và rồi tôi thấy dòng chảy đang dịch về phía xuất nhập khẩu và logistics. Doanh nghiệp Việt muốn lớn thì phải bán ra nước ngoài, đó gần như là chuyện sinh tồn. Các hiệp định thương mại tự do cộng với thương mại điện tử xuyên biên giới làm cho việc giao thương nhanh đến mức một lô hàng từ Trung Quốc về Hà Nội có khi còn nhanh hơn hàng nội địa từ Bắc vào Nam. Kế toán ở mảng này làm việc với tỷ giá, hợp đồng ngoại thương, Incoterms, thuế xuất nhập khẩu, đối chiếu cước vận tải, và làm việc với dòng ngoại tệ thật chảy vào từ bên ngoài.
Cái được lớn nhất ở đây là nhãn quan. Một kế toán hiểu logistics, hiểu cơ chế giao nhận, ngày nào cũng viết email với khách nước ngoài và đọc hợp đồng bằng tiếng Anh, thì ngoại ngữ và tư duy quốc tế lên dần theo công việc, đỡ phải đi học đâu xa. Mảng này lại lắm ngách, kế toán xuất khẩu hàng hóa, kế toán dịch vụ logistics, kế toán cước vận tải quốc tế, kế toán đại lý hải quan, chuyển từ ngách này sang ngách kia không phải bắt đầu lại từ đầu. Làm vài năm rồi bước hẳn ra khỏi nghề kế toán, tự mở công ty xuất khẩu hay logistics cũng là một lối đi, vì cái vốn hiểu biết ấy đủ để làm chủ.
Chỉ có điều xuất nhập khẩu và logistics không dành cho tất cả mọi người. Tôi viết những dòng này để bạn nhìn thấy một hướng đi, còn nếu bạn định ùa theo như hai mươi năm trước người ta ùa vào bất động sản thì xin đừng. Bạn hợp với con số chậm rãi của một nhà máy hay hợp với nhịp email, tờ khai hải quan dồn dập mỗi ngày, cái đó chỉ bạn tự biết.
Ở tuổi này tôi học được rằng điều giữ chân một người ở lại với nghề kế toán lâu dài là cái tình với nghề, còn lương hay chức danh thì chỉ giữ được vài năm. Thế nên hãy suy nghĩ cho kỹ, đừng chạy theo điều ai cũng làm, vì đường dài thì người đi cùng vốn đã ít.
Chúc bạn, người kế toán đang phân vân không biết nên ở lại hay rẽ sang xuất nhập khẩu và logistics, chọn được đúng chỗ của mình để đi xa và làm nghề cho đến khi tóc bạc.