Có câu nói rằng "thân kế toán đã khổ rồi, thế mà còn phải thốt lên thương thay cho hộ kinh doanh thì có nghĩa là quá khổ".
Đọc lướt thì đó là một câu than, kiểu dân kế toán than với nhau lúc nửa đêm sau hạn nộp tờ khai. Tôi lại đọc nó theo nghĩa khác, đó là - dấu hiệu của một người làm nghề đã trưởng thành. Bởi chỉ khi đi đủ sâu với nghề, người ta mới thấy sau mỗi tờ khai, mỗi cuốn sổ là cuộc sống của một con người cụ thể ở đầu bên kia.
Cái thương ấy trước hết đến từ chỗ hộ kinh doanh gánh mọi thứ một mình. Họ không có phòng ban, không có ai chia việc, một người vừa lo hàng vừa xoay dòng tiền, tối về còn phải ngồi với hóa đơn điện tử, với tờ khai, nhất là từ khi thuế khoán bị bỏ và hộ phải tự kê khai. Một kế toán doanh nghiệp làm sai còn có kế toán trưởng soát, có kiểm toán nhắc, còn chủ hộ làm sai thì chỉ có thông báo của cơ quan thuế gửi về. Thương họ là thương ở chỗ ấy, họ yếu gì đâu, họ chỉ đứng một mình.
Càng hiểu nghề thì kế toán càng bớt phán xét. Lúc mới vào nghề, thấy chủ hộ ghi chép lộn xộn, chứng từ thiếu trước hụt sau, mình dễ nghĩ ngay là họ muốn né thuế. Đi lâu rồi mới hiểu phần lớn họ làm chưa đúng chỉ vì chưa ai hướng dẫn cho đúng, cán bộ thuế thì bận, phần mềm thì lắm nút. Thế là bạn chọn giải thích kỹ hơn, nhìn trước giùm họ vài rủi ro mà chính họ chưa thấy. Một kế toán chỉ biết bắt lỗi thì giỏi lắm là làm đúng, còn biết chỉ cho người ta làm đúng thì mới là người làm nghề tử tế.
Cái khổ mà người ta hay gán cho nghề kế toán, nhìn cho thẳng thì là một kiểu tôi luyện. Một bên là quy định, nguyên tắc phải tuân thủ, một bên là những con người đang cố làm ăn tử tế mà còn lúng túng, bạn đứng giữa thì học được cách giữ nguyên tắc mà vẫn mềm trong cách nói, học được cách chịu áp lực từ cả hai phía mà không gãy. Người kế toán giỏi không đứng hẳn về phía nào, họ giúp hai phía gặp nhau nhẹ nhàng nhất có thể, và cái nội lực ấy thì chẳng lớp học nào dạy được, phải khổ mới có.
Rồi cũng phải nói đến cái được. Một hộ kinh doanh được hướng dẫn đúng thì làm ăn yên tâm hơn, tối ngủ ngon hơn vì không sợ một ngày bị truy thu, có sức mà nuôi gia đình, thuê thêm một hai người làm. Chẳng kế toán nào đứng tên trên biển hiệu của cửa hàng ấy, nhưng cái sự yên ổn của họ có một phần công của mình. Đó là thứ phúc đức của nghề, làm đúng cho người khác thì trời cũng chẳng để mình thiệt.
Khi bạn thấy mình đang giúp một người khác đứng vững, cái mệt cuối ngày cũng mang một nghĩa khác.
Nói vậy chắc có bạn bảo tôi lãng mạn hóa cái khổ, lương kế toán làm cho hộ kinh doanh có cao gì đâu mà thương với chả thương. Đúng là không cao. Chỉ có điều, người làm nghề mà chỉ đếm tiền công thì làm vài năm là chán, còn người thấy được việc mình làm có ích cho ai đó thì mới ở lại được lâu, làm tử tế được lâu.
Thế nên đến một ngày, câu "thương thay cho hộ kinh doanh" thôi là tiếng than của người quá khổ, nó thành tiếng của một kế toán đã hiểu nghề và chọn ở lại với nghề. Còn bạn, đã bao giờ bạn thốt lên câu ấy chưa?