Có một sự thật mà không phải người làm kế toán nào cũng chịu nhìn thẳng, đó là nỗi sợ thay đổi làm một con người mất bản lĩnh nhanh hơn bất cứ cái thông tư khó nhằn nào.
Từ khi Thông tư 99 ra đời thay cho Thông tư 200, tôi thấy không ít người hoang mang thật sự. Người thì lo sai, người thì sợ rối, thậm chí có người tính chuyển hẳn về dùng Thông tư 133 cho yên ổn, khỏi phải học hệ thống tài khoản mới, khỏi phải sửa mẫu báo cáo. Đám đông trong nghề đang tin một điều rất đơn giản, rằng cái mới là cái khó, cái cũ là cái an toàn, và người khôn là người biết chọn chỗ an toàn mà ngồi.
Thật ra niềm tin ấy sai ngay từ gốc. Bản chất của nghề kế toán chưa bao giờ nằm ở con số của một thông tư nào cả. Thông tư là cái áo, còn cái hồn của nghề là khả năng nhìn ra bản chất của nghiệp vụ, nắm được dòng tiền đi đâu về đâu và ghi lên sổ cái đúng giá trị thật của doanh nghiệp. Một người đã hiểu vì sao bút toán này nằm bên Nợ, vì sao khoản kia phải trích trước, thì đổi thông tư cũng chỉ như đổi cái mẫu sổ, mất một thời gian làm quen là xong. Người chỉ thuộc lòng cách hạch toán theo mẫu cũ mới thấy cái mới là núi cao.
Tôi hay nghĩ đến hình ảnh một con cá mập được nuôi trong hồ cá cảnh quá lâu. Đến khi người ta mở nắp bể, thả nó ra biển, nó lại loay hoay tìm đường quay về cái hồ. Bởi trong hồ nước phẳng lặng, không sóng, không kẻ nào mạnh hơn mình, ngày ba bữa có người cho ăn. Chỉ có điều cũng chính trong cái hồ ấy nó không bao giờ biết giới hạn thật của mình nằm ở đâu, to xác vậy mà cả đời chỉ bơi quanh mấy hòn non bộ.
Nhiều kế toán đang giống hệt con cá mập ấy. Thông tư 133 là cái hồ nhỏ và êm. Thông tư 99 là biển, rộng hơn, nhiều sóng hơn, nhưng cũng là chỗ để một người làm nghề biết mình bơi được bao xa. Đáng ra phải háo hức vì có dịp học lại từ nền, thì nhiều người lại chỉ lo tìm đường về chỗ quen.
Có thể nhiều bạn thấy tôi nói vậy là nặng lời, nhưng tôi vẫn nghĩ điều đáng sợ nằm ở cái tâm thế của chúng ta quá yếu, còn Thông tư 99 thì cũng chẳng phức tạp đến thế. Gặp cái mới, người chưa đủ giỏi sợ bị lộ ra mình non, sếp hỏi mà không trả lời được thì ngượng với cả phòng. Người có nội lực thì coi đó là vận hội để bứt lên, vì khi cả phòng kế toán còn đang lúng túng thì ai hiểu trước người đó nói có trọng lượng. Quy định có thể đổi, mẫu biểu có thể khác, nhưng nguyên lý ghi sổ kép thì mấy trăm năm nay vẫn vậy. Đã vững cái gốc rồi thì luật đổi lần nào bạn cũng có chỗ để đứng.
Thế nên nếu bạn đang đứng giữa hai lựa chọn, ở lại với cái quen hay bơi ra cái mới, thì hãy cứ thử bơi ra. Lúc đầu sẽ hạch toán sai vài lần, sẽ phải mở văn bản ra dò từng tài khoản, chuyện đó bình thường như người mới tập bơi uống vài ngụm nước. Đi qua được giai đoạn ấy bạn sẽ thấy mình lớn hơn bao nhiêu, và lần thay đổi sau chẳng còn làm bạn run tay nữa.
Đời người chỉ sống một lần, và cũng chỉ có một lần để xem mình đi được bao xa với cái nghề đã chọn. Cứ thu mình trong lo sợ, chỉ dám làm theo khuôn quen, thì cuối cùng bạn sẽ giống con cá mập trong bể kính, to xác mà tâm thế bé xíu. Ra biển thì có sóng, ở hồ thì không, chỉ có điều ở hồ cả đời bạn không biết mình bơi được bao xa.
Khi kế toán đòi về hồ cá cảnh, thì sự yếu đuối đã bắt đầu từ trong suy nghĩ, trước cả khi cái thông tư mới kịp làm khó ai.