Ghi chép, đối chiếu, cân bằng thì ai chịu khó cũng học được, còn nhìn thấy con người đằng sau những con số thì chẳng trường lớp nào dạy cho bạn.
Trong nhiều năm, tôi nghĩ công việc của mình chỉ là những con số. Ngày nào cũng ghi chép, đối chiếu, cân bằng, bảng biểu này nối tiếp bảng biểu kia, tháng này chốt sổ xong thì tháng sau lại chốt tiếp, và có những lúc tôi tự hỏi nghề này có ý nghĩa gì lớn hơn không, hay mình chỉ là một người gõ phím giữa một biển số liệu vô hồn. Chắc nhiều bạn làm kế toán vài năm cũng từng có lúc như thế, nhất là những tháng mà việc lặp lại đến mức nhắm mắt cũng hạch toán được.
Rồi có một ngày tôi nhìn vào bảng lương mình vừa làm xong và bỗng dưng không thấy những con số nữa, tôi thấy những con người. Con số kia là tiền học của con một người đồng nghiệp. Con số nọ là khoản tiền một gia đình đang chờ để trả viện phí. Còn cái bảng cân đối vừa lập xong sẽ quyết định công ty có tiếp tục trả lương được cho hàng trăm người vào tháng sau hay không.
Thật ra thì con số chưa bao giờ vô hồn, chỉ là chúng ta làm lâu quá nên quên nhìn. Mỗi lần bạn cẩn thận dò lại một khoản chi, bạn đang che cho một người nào đó khỏi bị trừ oan, và mỗi lần bạn từ chối làm một việc trái lương tri chỉ vì ai đó bảo làm, bạn đang đứng ra bảo vệ những con người không bao giờ biết đến sự tồn tại của bạn. Thế nên sự chính xác của kế toán là một cách quan tâm đến người khác, cái yêu cầu kỹ thuật chỉ là cái vỏ bên ngoài.
Có một câu chuyện lưu truyền đã lâu về ba người thợ cùng đang đục đá. Hỏi người thứ nhất làm gì, anh ta bảo đang đục đá kiếm sống. Người thứ hai bảo đang làm nghề tốt nhất vùng. Người thứ ba ngẩng lên nói anh đang xây một ngôi nhà thờ. Ba người làm cùng một việc, chỉ có người thứ ba là thấy được cái mình làm ra sẽ đứng ở đâu, và có lẽ người ấy cũng là người đục cẩn thận nhất. Kế toán cũng y như vậy, cùng một tờ khai, cùng một bảng lương, có người thấy đó là việc cho xong trước hạn, có người thấy đằng sau đó là cả trăm gia đình.
Đó là lý do nghề này, dù lặng lẽ, vẫn là một nghề tử tế, tôi tin vậy. Chúng ta không đứng dưới ánh đèn sân khấu, nhưng những gì chúng ta làm giữ cho lương của cả công ty về đúng ngày, và khi hiểu được điều ấy thì tôi không còn thấy mình nhỏ bé nữa. Một người kế toán có cái nhãn quan ấy sẽ làm nghề bằng một tâm thế khác hẳn, bị sếp giục cũng đỡ cáu, gặp chứng từ sai cũng chịu khó hỏi lại cho ra nhẽ.
Hãy thử một lần, lúc làm xong bảng lương tháng này, đọc lại vài cái tên trên đó và nhớ rằng mỗi dòng là một người đang chờ tiền về để lo cơm áo. Đừng để cái lặp lại của nghề làm bạn thấy mình chỉ là cái máy cộng trừ, vì nếu chính bạn coi việc mình làm là vô nghĩa thì sớm muộn bạn cũng làm nó một cách vô tâm.
Nếu hôm nay bạn thấy công việc kế toán tẻ nhạt, tôi chỉ muốn nói lại một điều, con số thì ai cũng cộng được, còn con người đằng sau con số thì chỉ ai chịu nhìn mới thấy.