Có một sự thật mà không ai kể cho bạn lúc mới vào nghề, đó là làm kế toán đôi khi là cầm trong tay một sự thật mà không ai muốn nghe.
Bạn nhìn thấy con số và biết nó đang nói gì. Bạn biết khi nào một quyết định sắp đi sai hướng, khi nào một dòng tiền đang rỉ ra ở chỗ không ai để ý, khi nào cái khoản chi "trước giờ vẫn làm vậy, có sao đâu" sẽ thành một tờ biên bản phạt. Cái cảm giác ấy giống như cầm tấm bản đồ chỉ rõ vực thẳm phía trước, còn người đang lái thuyền thì không muốn nhìn.
Có người làm kế toán từng nói với tôi, rất khẽ, như sợ chính mình nghe thấy: "Em đã nói rồi. Em đã nói rất nhiều lần. Nhưng không ai nghe." Câu ấy không có giận dữ, chỉ có cái mệt của một người đã làm tròn phần việc mà không giữ được quyền quyết định.
Đám đông trong nghề, và cả chính người trong cuộc, thường tin hai điều. Một là nếu mình giỏi hơn, khéo hơn thì sếp sẽ nghe. Hai là khi chuyện vỡ ra thì kế toán, người hiểu rõ mọi thứ nhất, phải chịu trách nhiệm. Đến lúc đó người ta quay sang hỏi sao hồi đó không nói rõ hơn, sao không làm quyết liệt hơn, và người kế toán thì ngồi im, vì trả lời câu nào cũng thành ra cãi.
Thật ra cả hai niềm tin đó đều sai. Lời cảnh báo bị gạt đi phần nhiều chẳng liên quan gì đến tài ăn nói của bạn. Có lúc vì áp lực chi phí, có lúc vì niềm tin chủ quan của người cầm quyền, có lúc chỉ đơn giản là vì cái quyết định dễ chịu ở hiện tại bao giờ cũng dễ được chọn hơn cái quyết định đúng cho năm sau. Lời cảnh báo được ghi nhận, rồi để đó, công việc vẫn chạy, cho đến khi vấn đề xảy đến.
Còn chuyện trách nhiệm, tư vấn suy cho cùng vẫn chỉ là tư vấn, quyền lựa chọn cuối cùng chưa bao giờ nằm trong tay kế toán. Có trách nhiệm nghề nghiệp không có nghĩa là có quyền can thiệp vào quyết định của người khác.
Về bản chất, kế toán là nghề đứng rất gần sự thật nhưng lại đứng khá xa quyền lực.
Tôi từng nghĩ cái cô đơn của người làm số là dấu hiệu của thất bại, mãi sau này mới hiểu nó đến vì mình đã chọn đứng về phía con số, kể cả khi con số ấy không đẹp, không tiện cho ai. Đó là thứ cô đơn đáng mang. Cái giá của bạn trong nghề này nằm ở chỗ bạn trung thực được đến đâu, còn chuyện được bao nhiêu người yêu thích thì để sau. Bị trách thì người kế toán chịu được, cái đau thật lúc chuyện vỡ là mình biết rất rõ, nếu ngày đó lời mình được nghe thì mọi chuyện đã khác.
Thế nên có những bất công không cần cãi lại, lúc ấy cãi cũng chẳng giải quyết được gì. Hãy sửa sai trong phạm vi mình làm được, giữ cho phần việc của mình không đổ thêm lỗi, và để thời gian trả lời. Có những người phải trả giá rồi mới hiểu ai là người đã đứng về phía họ từ đầu, đó là nhân quả của nghề, không ai giục được. Nhưng đừng vì một lần không ai nghe mà thôi nói. Lần sau cứ nói, nói trong cuộc họp, nói bằng email, có văn bản đàng hoàng, để con số được ghi lại đúng như nó đã từng nói (mà cũng là để phòng thân, chuyện đó chẳng có gì xấu hổ).
Bạn không có nghĩa vụ gánh thay mọi quyết định sai của người khác. Giá trị của bạn nằm ở chỗ đã làm đúng phần việc của mình bằng năng lực và lương tri.
Hãy cứ là người kế toán cầm sự thật ấy, kể cả khi chưa ai muốn nghe.