Người ta hay nói về mùa xuân của đất nước, của doanh nghiệp, của nền kinh tế đang vươn mình, nghe thì vui tai, nhưng tôi hiểu câu ấy theo một nghĩa khác, mùa xuân chỉ đến với ai đã chịu rũ bỏ lớp áo của mùa đông.
Nghề kế toán bây giờ đang đứng đúng ở cái khúc giao mùa đó. Phần mềm tự đọc hóa đơn, tự hạch toán từng bút toán, dữ liệu thuế nằm hết trên hệ thống của cơ quan thuế, chính sách thì sửa liên tục và lần sửa sau lại chặt hơn lần trước. Nhiều kế toán nhìn cảnh ấy mà thấy lạnh gáy, sợ vài năm nữa máy làm hết thì mình đi đâu, và cái sợ ấy là có thật, tôi không định nói cho qua.
Chỉ có điều, cái lạnh ấy là cái lạnh của mùa đông, thứ thời tiết mà ai muốn sang xuân cũng phải đi qua. Mùa đông thì cây rụng lá, rụng sạch những gì đã cũ để giữ sức cho gốc, sang xuân mới đâm chồi được. Người kế toán cũng thế, những việc tay chân như nhập chứng từ, gõ lại từng dòng sổ phụ ngân hàng, cộng tay bảng kê, in rồi ký từng tờ phiếu thu chi rồi sẽ rụng dần, phần mềm làm nhanh hơn và ít sai hơn, có tiếc cũng không giữ được. Một người cứ ôm chặt mấy chiếc lá ấy, nghĩ mình giỏi vì nhập nhanh, thuộc hết phím tắt, thì đó là cách nhanh nhất để bị bỏ lại phía sau.
Thật ra cái gốc của nghề thì không rụng. Không phần mềm nào hiểu được dòng tiền và nghĩa vụ thuế của một doanh nghiệp bằng một kế toán đã ngồi với doanh nghiệp ấy vài năm. Máy đọc được chữ trong một thông tư, nhưng nó không biết một khoản chi phí ghi sai tháng này sẽ kéo tờ khai quyết toán cuối năm đi đâu, càng không biết lúc nào sếp cần nghe sự thật dù sự thật khó nghe. Thứ đó là trực giác lẫn kinh nghiệm, là nội lực tích lại qua bao nhiêu mùa quyết toán tối mặt, và nó chính là cái gốc để mùa xuân của bạn nảy chồi.
Thế nên chuyện công nghệ có thay thế kế toán hay không, bạn cứ để người khác cãi nhau, câu đáng hỏi là bạn có chịu trở thành một phiên bản khác của chính mình hay không.
Tôi biết nói thì dễ, làm thì khó, nhất là với những người đã ngoài ba mươi lăm, con còn nhỏ, lương đủ sống, đang yên ổn với cái phần mềm quen tay. Rũ áo cũ ra thì phải chịu cái se lạnh đầu mùa, học lại như một đứa sinh viên, có những tháng làm chậm hơn cả đứa mới vào. Mà mùa xuân thì không đến với người còn ngủ vùi trong chăn của mùa đông. Nó đến với người dám bước ra ngoài, lạnh một chút để đón cái nắng đầu tiên, và cơ duyên của nghề này cũng chỉ mở cho những con người như vậy.
Mùa xuân của nghề kế toán, theo tôi, là lúc mọc ra những chỗ đứng mới. Người hiểu thuế đủ sâu để ngồi tư vấn cho chủ doanh nghiệp, người đọc báo cáo tài chính rồi nói được cho ban giám đốc biết quý sau tiền sẽ hụt ở đâu, người soát hợp đồng trước khi ký để biết sau này hóa đơn xuất ra sao cho khỏi vướng, người dựng được quy trình để phần mềm chạy cho đúng. Còn chỗ đứng cũ, người ngồi nhập liệu cả ngày rồi cuối tháng chạy báo cáo, thì cứ để nó rụng theo mùa đông, tiếc làm gì.
Không ai sang xuân giùm bạn được. Nếu hôm nay là ngày bạn quyết định học thêm một kỹ năng, hoặc lần đầu tiên xin vào phòng nói chuyện với ban lãnh đạo thay vì gửi báo cáo qua email rồi ngồi chờ, thì hãy cứ làm. Tôi không nghĩ một bài viết làm ai đổi được nghề hay đổi được đời, chỉ mong sau này nhìn lại, bạn không phải tự hỏi mình rằng nếu biết trước có hôm nay, liệu ta có dám bước ra sớm hơn.
Đừng ngồi chờ nữa, mùa xuân của nghề kế toán không gõ cửa từng nhà đâu, bạn phải tự bước ra mà đón.