Kế toán giỏi là người biết trước trời sẽ mưa và đã mang ô theo từ sáng.
Tôi từng gặp rất nhiều kế toán, ở đủ các cấp độ khác nhau, và nhìn lại thì họ chia ra làm ba dạng người. Bình thường thì khó phân biệt lắm, ai cũng ghi sổ, ai cũng nộp tờ khai đúng hạn, chỉ đến lúc đoàn thanh tra hay kiểm toán gõ cửa thì mới lộ rõ ai thuộc dạng nào.
Dạng thứ nhất là người lo tránh lỗi. Có người đi làm vài năm rồi mà cứ nghe đến hai chữ "kiểm tra" là tim đập chân run, cả năm chỉ mong không ai đụng đến hồ sơ của mình. Thật ra họ không lười, họ chỉ tin rằng kế toán giỏi là kế toán không có lỗi, nên hễ thấy một chỗ lệch là lặng lẽ cho xuống đáy ngăn kéo rồi mong may rủi đứng về phía mình. Cái tâm thế ấy mệt lắm, bởi sổ sách năm nào cũng có lỗi, mà người sợ lỗi thì năm nào cũng sợ.
Dạng thứ hai là người tìm cách sửa lỗi. Họ quen nghề hơn, thấy sai thì điều chỉnh sổ, khai bổ sung, giải trình, nhưng sửa theo kiểu cháy đâu dập đó nên trong bụng vẫn thấp thỏm, vẫn còn một phần cầu may. Phần đông kế toán tử tế đang đứng ở đây, chỉ có điều họ luôn chạy sau sự việc.
Dạng thứ ba thì không nhiều.
Khi thanh tra bước vào, những con người ấy cứ bình thản lấy hồ sơ ra làm việc, như thể đã biết trước chuyện gì sắp xảy ra. Vì họ biết rõ mình đang làm gì và đang sai ở đâu, thậm chí còn rõ hơn cả người kiểm tra. Lỗi nằm ở khoản nào, bắt nguồn từ nghiệp vụ nào, kéo theo bao nhiêu tiền thuế, bị phát hiện thì xử lý ra sao, họ đều đã ngồi tính từ trước, chuẩn bị cả tinh thần lẫn phương án tài chính. Họ không chối, không đổ cho ai, chỉ đơn giản là "Ừ, cái này tôi biết, tôi có dự phòng rồi."
Đám đông hay nghĩ kế toán giỏi là người chưa bao giờ bị phạt, chưa bao giờ bị truy thu. Tôi thì thấy khác, làm kiểm toán đủ lâu mà chưa gặp bộ sổ nào qua vài năm mà sạch bong cả, cái khác nhau giữa người giỏi và người thường nằm ở chỗ ai nhìn thấy lỗi trước. Chủ động ở đây là để lúc tình huống xấu nhất xảy ra mình không hoảng loạn, còn giấu lỗi đi cho đẹp sổ thì đã là chuyện lấp liếm, mà lấp liếm thì sớm muộn cũng phải trả.
Kế toán là nghề không có chỗ cho sự cầu may. Người làm nghề này mà sống bằng may rủi thì chẳng khác gì ngồi chiếu bạc, thắng vài ván liền lại tưởng mình có số, đến ván thua thì thua luôn cả vốn lẫn uy tín. Bạn có thể đi làm cả năm trời không ai đụng đến, nhưng đến cái ngày đoàn kiểm tra gõ cửa, bạn sẽ thấy rõ mình là ai trong nghề này.
Thế nên hãy tập nhìn thẳng vào lỗi của mình. Trước khi khóa sổ cuối năm, hãy thử tự làm người kiểm tra cho chính bộ sổ ấy, chỗ nào chứng từ còn mỏng, chỗ nào chi phí dễ bị loại, chỗ nào bị hỏi thì trả lời được ngay, chỗ nào thì chưa. Đừng đợi cán bộ thuế chỉ ra rồi mới biết, lúc đó bạn chỉ còn cách chạy theo.
Không có ai làm kế toán mà chưa từng bất an. Nhưng những người trụ lại với nghề lâu lại chính là những người dám chịu trách nhiệm, dám chuẩn bị cho cái xấu nhất trong khi người khác vẫn còn né. Điều này nói ra có thể hơi phũ với các bạn mới vào nghề, nhưng cái gan lỳ ấy học được sớm thì đỡ khổ về sau, vì mỗi mùa quyết toán là một lần khảo luyện, qua được vài lần thì nhãn quan của bạn tự khác.
Tôi gọi đó là bản lĩnh của một người kế toán biết lỗi mình nằm ở đâu trước khi người khác tìm ra. Còn bạn, bạn đang là dạng kế toán nào?