Lúc doanh nghiệp sắp gục mới là lúc người ta biết ai là kế toán thật.
Thật ra lúc công ty ăn nên làm ra, kế toán nào trông cũng giống nhau, ghi sổ, lên tờ khai, nộp báo cáo đúng hạn, sếp ký xong là quên. Chỉ khi đơn hàng chậm, nợ dồn từng đợt, nhân viên nhìn nhau không dám hỏi tháng sau còn lương hay không, thì mới lộ ra ai là người cầm sổ cho có, ai là người cầm sổ để giữ cái cơ đồ của người khác.
Có một công ty đã đi qua đúng một tháng như vậy. Giám đốc hỏi khắp nơi phải làm sao, ai cũng lắc đầu hoặc im lặng, cuối cùng ông không gọi cho nhà đầu tư mà gọi kế toán. Ông gọi không phải để hỏi cách cứu, câu đó ông hỏi chán rồi, ông gọi vì cần một người nhìn thẳng vào con số mà không hoảng.
Kế toán mở sổ ra, chẳng an ủi câu nào, cũng chẳng hứa hẹn gì, chỉ hỏi từng câu ngắn: dòng tiền còn cầm cự được bao lâu, khoản nào giãn được, khoản nào bắt buộc phải trả trước, khoản nào còn đòi về được. Hỏi đúng chỗ như gõ cửa đúng phòng giữa một ngôi nhà đang cháy.
Ba đêm liền văn phòng chỉ còn hai người, một người lo công ty có còn ngày mai, một người lo con số đừng nói dối ai, kể cả lúc tuyệt vọng nhất. Chẳng ai vỗ vai động viên ai, việc của ai người đó làm, lặng lẽ mà làm đến cùng. Đêm thứ tư bảng cân đối hiện ra, không đẹp, nhưng đủ để thấy một lối đi. Giám đốc thở ra được, lần đầu sau nhiều tuần, và chỉ buông một câu: "Vậy là còn cửa." Kế toán gật đầu, gấp sổ, ra về.
Không ai viết chuyện này vào báo cáo thường niên, cũng không ai nhắc tên kế toán trong ngày công ty qua được giai đoạn khó nhất.
Về bản chất, lúc khủng hoảng thì đám đông trong công ty chia làm hai phe, một phe muốn giấu bớt con số cho đỡ sợ, một phe muốn bỏ chạy trước khi con số kịp nói ra sự thật. Người kế toán có khí chất là người đứng ngoài cả hai phe ấy, giữ cho sổ sách trung thực đúng vào lúc ai cũng muốn nó nói dối giùm mình. Có người từng nói, phải đợi nước rút mới biết ai đang bơi mà không mặc gì, và tôi nghĩ câu ấy hợp với kế toán hơn ai hết, nước rút thì người đầu tiên bị lộ là kế toán cẩu thả, còn người đầu tiên được gọi là kế toán tử tế.
Chỉ có điều, cái sự tử tế đó không mọc ra trong ba đêm. Một kế toán đêm thứ tư ra được bảng cân đối là vì suốt mấy năm trước đó tháng nào cũng đối chiếu công nợ, tháng nào cũng khớp tiền với ngân hàng, chứng từ nào cũng có chỗ của nó. Đến lúc nhà cháy thì không ai có thời gian dựng lại sổ từ đầu nữa, và bạn biết đấy, theo tôi công ty nhỏ sập vì sổ rối cũng nhiều không kém sập vì hết khách.
Thế nên đừng coi những tháng bình thường là những tháng vặt vãnh. Hãy giữ sổ đúng ngay cả khi chẳng ai hỏi đến, vì sẽ có một ngày cả công ty chỉ còn biết hỏi bạn. Và đến ngày đó, đừng sửa số cho đẹp chỉ vì sếp đang hoảng, sếp gọi bạn chính là vì cần một con số không biết hoảng.
Nghề kế toán không có ánh đèn sân khấu, không ai lớn tiếng khen một bút toán đúng hay một con số khớp đúng lúc cần khớp nhất.
Trời chỉ thử lòng người mang mệnh lớn, mà với nghề kế toán thì những đêm công ty sắp gục chính là lúc trời thử xem bạn có rời sổ sách khi mọi người đã muốn buông tay hay không.