Có câu nói rằng "nhất nghệ tinh, nhất thân vinh", tinh một nghề thì cả đời được nhờ. Với dân kế toán, tôi đọc câu ấy theo một nghĩa hẹp hơn, tinh ở đây là tinh một doanh nghiệp, ở lại đủ lâu để hiểu nó đến tận ruột gan.
Người nhảy việc nhiều sẽ thấy rộng, người ở lại đủ lâu sẽ thấy sâu.
Bạn làm kế toán lâu năm trong một công ty thì cũng giống như sống lâu trong một căn nhà. Mới dọn vào thì cái gì cũng lạ, công tắc đèn phải mò, cửa nào kẹt phải thử, còn ở vài năm rồi thì nửa đêm nghe tiếng nước nhỏ giọt cũng biết vòi nào rò.
Cái sướng của người ở lại lâu là cái sướng ấy, sáng pha ly cà phê, ngồi vào đúng cái bàn quen, bật cái hệ thống đã gắn bó bao năm, thấy từng con số hiện ra như đang nói chuyện với mình. Người ngoài nhìn vào thấy chán, thấy lặp lại, còn người trong cuộc thì biết đó là cảm giác mình thuộc về nơi này.
Thật ra ghi sổ cho đúng, báo cáo cho đủ thì ai học vài năm cũng làm được. Cái khó là hiểu đằng sau một dòng tiền là chuyện gì đang xảy ra, vì sao lại chi khoản ấy, và từ khoản ấy đoán được gì về sức khỏe của công ty. Ở lại đủ lâu thì bạn nhìn một bảng cân đối, vài chỉ số thôi, cũng đủ đoán công ty đang khỏe hay sắp... toang. Cái nhãn quan ấy không học trên lớp được, nó chỉ đến với người chịu ngồi yên một chỗ đủ lâu.
Rồi cái sướng nữa là sự chủ động. Bạn không còn phải cuống cuồng đuổi theo công việc, vì bạn đã nắm được nhịp của công ty, biết trước tháng nào mệt, quý nào kiểm toán vào, lúc nào tiền về tiền ra căng nhất, mùa nào sếp hay đổi kế hoạch. Chẳng phải do giỏi hơn ai, chỉ là ở đủ lâu để kinh nghiệm thành phản xạ, và cái tâm thế của một người làm việc cũng tự tại hơn hẳn.
Làm kế toán dịch vụ thì chạy nhiều khách, biết nhiều mô hình, gặp đủ kiểu chủ doanh nghiệp, cũng hay, cũng rộng. Chỉ có điều chính vì rộng mà khó sâu, giống người đi thuê trọ mỗi năm một chỗ, biết rất nhiều căn nhà mà chẳng căn nào nghe ra được tiếng vòi nước rò. Nói thế có thể làm các bạn đang làm dịch vụ phật lòng, nhưng ai từng làm cả hai bên chắc sẽ hiểu tôi đang nói gì.
Kế toán mà sâu thì nhìn được cả con người sau con số. Nhìn vào khoản chi là biết đó là đầu tư hay chữa cháy, đặt lãi lỗ cạnh ngân sách là đọc ra được kỳ vọng và áp lực của sếp. Bạn chẳng cần chen vào quyết định của ai, chỉ cần hiểu. Cái hiểu ấy đủ để bạn biết mình là một phần sống trong cỗ máy này chứ chẳng phải người ngoài cuộc.
Ai hỏi bạn "Làm hoài một chỗ, không chán à?" thì chỉ có thể cười. Đâu phải ai cũng đủ kiên nhẫn và đủ cơ duyên để "đào" một doanh nghiệp đến tận ruột gan, càng làm càng thấy chưa đủ, càng hiểu càng thấy còn nhiều chỗ chưa rõ, giống căn nhà ở bao nhiêu năm vẫn còn một góc gác xép mình chưa dọn tới.
Chỉ có điều, hãy hiểu rằng ở lại lâu khác với ở lì. Người ở lì là người sợ ra ngoài nên ngồi yên, năm thứ năm vẫn làm đúng những việc của năm đầu, còn người ở lại lâu là người mỗi năm đào sâu thêm một tầng, từ ghi sổ sang hiểu dòng tiền, từ hiểu dòng tiền sang đọc được ý sếp.
Đến một lúc nào đó, bạn sẽ nhận ra mình vẫn là người giữ sổ, đồng thời cũng là người đang cùng vận hành cả hệ thống ấy. Không có cái sướng nào hơn việc biết mình đang đứng đúng chỗ, và đó là cái sướng của dân kế toán ở lại lâu trong một doanh nghiệp.