Có một sự thật mà không phải kế toán nào cũng hiểu, đó là cố chấp và khôn khéo nhìn từ xa thì giống nhau như hai giọt nước, đến lúc có chuyện mới biết hai thứ ấy cách nhau cả một trời.
Hôm ấy tôi vừa định tắt máy sau một ngày dài thì nhận được tin nhắn của một bạn kế toán, hỏi rằng công ty em thanh toán lương cho cán bộ công nhân viên với hai thông tin hoàn toàn khác nhau thì có rủi ro gì không. Lúc đầu bạn ấy giải thích vòng vo, đọc mãi không hiểu, đến khi gửi ảnh đối chiếu thì mọi thứ sáng ra ngay. Về tổng thể, số tiền trên sao kê ngân hàng và trên bảng lương khớp nhau đến từng đồng, chỉ có điều đi vào chi tiết thì bảng lương đã được "biến tấu" đi vì một vài mục đích riêng.
Tôi chỉ ra rủi ro, bạn ấy vẫn cãi, anh nói thế nào ấy chứ, cơ quan kiểm tra làm sao mà biết được, họ chẳng bao giờ phát hiện ra đâu. Thú thật nghe xong tôi không khỏi bất ngờ, chủ quan đến mức ấy thì nguy lắm.
Thật ra cái câu "làm sao mà biết được" là câu cửa miệng của rất nhiều người làm sổ sách, nghe thì có vẻ khôn, thật ra là một thứ ngạo khí rất ấu trĩ. Đúng là cơ quan thuế không phải lúc nào cũng phát hiện ra những sai lệch kiểu này, kiểm tra một doanh nghiệp người ta còn bao nhiêu việc khác phải xem.
Nhưng hễ có nghi vấn, họ hoàn toàn có quyền yêu cầu bảng kê chi tiết từng tài khoản nhận lương để đối chiếu với bảng lương, mà lương đã hạch toán vào chi phí nhưng thực tế không chi trả hoặc không có chứng từ thanh toán hợp lệ thì bị loại khỏi chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Ngày trước trả tiền mặt, muốn soi thì cầm chữ ký nhận lương đặt cạnh chữ ký trên hợp đồng lao động là thấy. Bây giờ chuyển khoản hết thì càng dễ, tên người nhận, số tài khoản, số tiền nằm sẵn trên sao kê, chẳng cần đến con mắt tinh tường gì.
Theo tôi, biết mình sai nhưng đã lường trước hậu quả và có sẵn phương án xử lý nếu chuyện xấu xảy ra, đó là khôn khéo.
Còn biết sai mà vẫn ngoan cố cho là mình đúng, hoặc tin chắc rằng chẳng ai phát hiện được, đó là cố chấp. Người khôn khéo vẫn có thể phạm sai lầm, có điều họ biết mình đang đứng ở chỗ nào, rủi ro to cỡ nào, đến lúc phải giải trình thì cầm được hồ sơ ra. Người cố chấp thì đang tự lừa mình và đặt cả cơ đồ của doanh nghiệp, cả cái nghề của chính mình lên chiếu bạc may rủi.
Mà chiếu bạc thì bạn biết rồi đấy, thắng mười ván chẳng ai nhớ, thua một ván là mất trắng. Một kế toán quen tay sửa bảng lương vì tin rằng không ai biết, hôm nay qua được, năm sau qua được, rồi đến một mùa quyết toán nào đó gặp đúng đoàn kiểm tra chịu soi, lúc đó cái giá đâu chỉ là mấy đồng thuế bị truy thu. Cái giá là tiếng tăm của bạn trong nghề, là cơ hội sau này, vì người ta sẽ nhớ bạn là người ký vào bảng lương ấy.
Hãy học cách khôn khéo, đừng nhầm nó với cố chấp. Đừng vì chủ quan mà tự đặt mình vào thế rủi ro, càng đừng vì một câu "làm sao mà biết được" mà đem tên mình ra đánh cược. Tôi biết bài này có thể làm vài bạn thấy khó nghe, nhưng thà khó nghe bây giờ còn hơn ngồi giải trình sau này.
Thế nên lần tới, khi sếp đưa cho bạn một bảng lương đã "biến tấu" rồi bảo cứ làm đi không ai biết đâu, bạn sẽ nói thẳng với sếp rủi ro nằm ở đâu, hay lại tự nhủ một câu làm sao mà biết được?