Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao có những doanh nghiệp doanh thu năm nào cũng tăng mà cuối năm vẫn không có tiền trả lương tháng mười ba không?
Tôi gặp chuyện này nhiều đến mức không còn ngạc nhiên. Ông chủ nhìn báo cáo tài chính thấy có lãi, nhìn tài khoản ngân hàng thì trống trơn, hỏi kế toán thì kế toán chỉ trả lời được là sổ sách khớp, tờ khai nộp đủ, còn tiền đi đâu thì chịu. Đi hết một chặng dài trong kinh doanh người ta mới hiểu, những con số trên sổ là thứ để ra quyết định chứ đâu phải để nộp cho cơ quan thuế rồi cất vào tủ. Kế toán tài chính cho bạn biết năm ngoái đã xảy ra chuyện gì, còn kế toán quản trị mới cho bạn biết sang năm nên làm gì. Và tôi tin thứ quyết định doanh nghiệp đi được bao xa là cái phần thứ hai.
Thứ nhất là chuyện nhìn đúng chỗ tiền chảy ra. Một doanh nghiệp bán mười mặt hàng thì thường có hai ba mặt hàng đang gánh lỗ cho cả nhóm mà chủ không biết, vì báo cáo kết quả kinh doanh chỉ cho một con số lãi gộp chung. Kế toán quản trị tách ra từng sản phẩm, từng khách hàng, tính đủ chi phí vào từng chỗ, lúc đó ông chủ mới thấy cái đơn hàng lớn nhất mà mình tự hào lại chính là đơn hàng ăn mòn lợi nhuận nhiều nhất. Nói ra có thể nhiều chủ doanh nghiệp không vui, nhưng cái đơn hàng ấy vẫn nằm đó trong số liệu, tách ra là thấy.
Có những giai đoạn thị trường bấp bênh, người lãnh đạo phải chọn giữa cắt giảm chi phí hay tiếp tục đầu tư, giữ chiến lược cũ hay đổi hướng thật nhanh. Lúc mọi thứ xung quanh mơ hồ, ai quyết bằng cảm giác thì giống như người lái xe ban đêm tắt đèn pha, vẫn đi được, nhưng đi được bao lâu thì do may rủi. Một bảng dự báo dòng tiền ba tháng, một phân tích điểm hòa vốn làm cho tử tế, thế là đủ để ông chủ biết mình còn chịu được bao lâu nếu doanh thu tụt ba mươi phần trăm. Đó là chuyện sinh tồn của doanh nghiệp.
Rồi đến cái tư duy của chính người làm kế toán. Trước đây kế toán quen ghi lại quá khứ, chứng từ đến đâu ghi đến đó, cuối kỳ khóa sổ là xong việc. Một kế toán chỉ làm đến đó thì sớm muộn cũng bị phần mềm thay, vì nhập liệu và lên tờ khai thì máy làm nhanh hơn người. Còn người kế toán có nhãn quan quản trị, ngồi với giám đốc mà nói được "tháng sau mình sẽ hụt tiền ở khoản này, nên giãn công nợ nhà cung cấp ra", thì doanh nghiệp nào cũng muốn giữ, lương cũng khác hẳn.
Và sau cùng là bản lĩnh. Có những doanh nghiệp thất bại vì không kịp thích nghi, có những doanh nghiệp vượt qua nghịch cảnh vì biết dùng thông tin đúng lúc. Chỉ có điều thông tin có trong tay rồi mà ông chủ không dám nhìn thẳng vào nó, hoặc kế toán biết mà không dám nói, thì cũng như không. Chọn kiểm soát thay vì phó mặc, chọn hiểu thay vì đoán, việc ấy cần khí phách của cả hai người.
Tôi biết nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn coi kế toán là chỗ để lo thuế, thấy làm kế toán quản trị là thứ xa xỉ của công ty lớn. Tôi không nghĩ một bài viết đổi được suy nghĩ đó, chỉ mong ai đang làm kế toán thì tự học lấy cái tư duy này trước, vì đến lúc ông chủ cần thì người đã sẵn sàng sẽ là bạn.
Kế toán quản trị, sau tất cả, là thứ quyết định một doanh nghiệp đi được bao xa.