Chuyên môn thì một kế toán ngồi một mình với sổ sách cũng học được, còn trình bày thì phải đứng trước mặt người khác, bị hỏi vặn, bị cắt lời vài lần rồi mới học được.
Trong nghề này có một niềm tin lưu truyền khá lâu, rằng kế toán giỏi thì cứ để con số tự nói, báo cáo làm đúng thì sếp tự hiểu, mình càng ít lời thì càng ra dáng chuyên nghiệp. Kế toán lớn lên cùng con số, quen làm việc trong im lặng, quen để báo cáo thay mình thể hiện quan điểm, nên nghe câu ấy thấy rất xuôi tai. Ngồi ở bàn phần hành thì niềm tin ấy chẳng hại gì, có khi còn được khen là chín chắn.
Chỉ có điều, đến ngày bạn bước lên ghế quản lý, ngồi vào bàn họp với ban lãnh đạo, với chủ tịch công ty, thì sự im lặng ấy hết còn là chỗ trú an toàn. Con số không tự nói được, con số chỉ nằm đó chờ người diễn giải. Bạn không chủ động trình bày thì sẽ có người khác, trưởng phòng kinh doanh chẳng hạn, kể câu chuyện tài chính theo góc nhìn của họ, và rất có thể góc nhìn ấy chẳng giống chút nào những gì bạn thấy trên sổ cái. Lúc ấy bạn biết đúng mà vẫn thua, thua vì im.
Thật ra trong nhiều cuộc họp, thời gian dành cho kế toán chỉ vỏn vẹn hai phút. Hai phút thì không đủ để dẫn dắt một câu chuyện dài, hai phút buộc bạn phải hiểu thật rõ mình đang đối diện vấn đề gì, rủi ro nằm ở đâu, giải pháp nào hợp với doanh nghiệp này chứ đâu phải hợp với giáo trình kế toán.
Rất nhiều kế toán giỏi chuyên môn mà cứ đứng trước lãnh đạo là lúng túng. Họ hiểu hết, chỉ là sợ nói chưa trọn, sợ bị chất vấn rồi bắt bẻ, thế là nói vòng vo, đọc nguyên cái bảng cân đối phát sinh cho một ông chủ chỉ muốn biết tháng sau có đủ tiền trả lương không (mà ông chủ thì nghe đến dòng thứ ba đã nhìn đồng hồ). Ban lãnh đạo chỉ cần nghe một câu rõ ràng.
Về bản chất, một người quản lý tài chính ngồi trong phòng họp là để giúp tổ chức ra quyết định, còn phô diễn kiến thức thì để dành cho lớp học. Khi bạn nói "Nếu cứ vận hành thế này, ba tháng nữa dòng tiền sẽ hụt", rồi nói tiếp "Có hai phương án, tôi đề xuất phương án thứ nhất vì an toàn hơn", thì lúc đó bạn đang làm đúng việc của mình. Thế nên trình bày là phần nối dài của chuyên môn, bạn càng hiểu sâu thì càng nói được ngắn, càng nắm chắc vấn đề thì càng ít phải mượn thuật ngữ để chứng tỏ mình giỏi.
Điều này nói ra có thể hơi phũ với những bạn hướng nội, nhưng đừng tin rằng có người sinh ra đã nói năng mạch lạc. Không ai bước vào phòng họp lần đầu mà đã có khí chất của người cầm số, cái tâm thế ấy là tôi luyện mà thành, qua những lần nói lắp, bị hỏi lại, về nhà ê chề nghĩ lẽ ra mình nên nói câu kia trước. Hãy dám nói quan điểm của mình ngay cả khi giọng còn run, vì một người im lặng mười năm thì mười năm sau vẫn chỉ là người nhập số giỏi, và cơ duyên lên quản lý thường rơi vào tay người dám mở miệng.
Ở tuổi này tôi học được rằng, lên vị trí quản lý, giá trị của bạn nằm ở chỗ người khác hiểu được bao nhiêu từ những điều bạn hiểu.
Nói được rõ thì con số có trọng lượng, và kế toán thôi làm người chỉ ghi lại quá khứ, bắt đầu được hỏi ý về tương lai của doanh nghiệp.
P/S: Muốn rèn kỹ năng trình bày thì cứ rèn bằng việc nhỏ. Mỗi lần nộp báo cáo cho sếp, tập cô đọng nó trong một trang, phần chi tiết để ở phụ lục ai cần thì lật. Trước mỗi cuộc họp, tự bấm giờ hai phút nói một mình xem đã nói được rủi ro và phương án chưa. Kế toán muốn lên quản lý thì chỉ có cách ấy, chẳng ai nói hộ bạn trong phòng họp cả.