Có thể bạn không tin, nhưng một kế toán càng làm tốt thì trong công ty càng ít người biết người đó tồn tại.
Thứ nhất là cái nghịch lý của một nghề vô hình. Sổ sách rõ ràng, dòng tiền êm, thuế nộp đúng hạn thì chẳng ai để ý, người ta nhớ tên người sáng lập, tên trưởng phòng kinh doanh mang về hợp đồng lớn, tên giám đốc lên tivi trả lời phỏng vấn. Còn người ngồi góc phòng với những con số thì chỉ được nhắc tên khi có gì đó sai, một con số lệch, một khoản quên đối chiếu là cả công ty quay sang tìm.
Làm đúng thì vô hình, làm sai thì hiện ra ngay, theo cái nghề như thế cần một thứ gan lỳ ít người gọi tên, là cái gan làm tốt một việc mà biết trước sẽ không ai vỗ tay.
Tôi từng gặp một kế toán trẻ ngồi lại văn phòng cuối tháng, chẳng ai trách móc gì, chỉ vì cô phát hiện ra một sai sót nhỏ có thể làm báo cáo lệch, và cô mất ba đêm để sửa nó trước khi ai kịp nhận ra. Không ai biết ba đêm đó. Báo cáo nộp đúng hạn, cuộc họp hôm sau chỉ bàn chuyện doanh thu quý tới, còn cô mang theo một chuyện mãi mãi là của riêng mình.
Người kế toán cũng là người duy nhất trong công ty biết toàn bộ sự thật. Biết chỗ nào máu đang chảy dù ngoài mặt vẫn cười, biết khoản nào sắp cạn dù sếp vẫn lạc quan trước nhân viên, vậy mà bản chất công việc lại bắt mình giữ im lặng cho đến khi mọi thứ ổn thỏa. Đó là cái cô đơn của nghề, thứ cô đơn của một người mang gánh mà không chia được cho ai, và tôi nghĩ ai làm kế toán đủ lâu cũng từng có những tối ngồi một mình với nó.
Rồi đến cái quyền của người nhìn thấy trước. Một doanh nghiệp qua được giai đoạn khó, theo những gì tôi thấy, phần nhiều là nhờ một người đã âm thầm cảnh báo từ ba tháng trước, lúc mọi thứ còn tưởng như bình thường, chứ hiếm khi nhờ một quyết định anh hùng vào phút chót. Sách kinh doanh không kể chuyện đó, nhưng nó có thật, và nó lặp đi lặp lại ở rất nhiều công ty nhỏ.
Có một buổi tối tôi ngồi lại muộn với một chị kế toán trưởng ở một công ty nhỏ đang bên bờ khó khăn. Chủ doanh nghiệp về từ chiều với gương mặt của người vừa thua một trận lớn, chị thì vẫn ở lại, chẳng ai yêu cầu. Chị nói nếu sáng mai dòng tiền không cân thì người quyết định sai sẽ là ông chủ chứ không phải chị, nhưng chị không muốn ông ấy phải quyết định trong bóng tối.
Mãi sau này tôi mới hiểu nghề này thật ra làm gì, ghi chép với tổng hợp chỉ là phần tay chân, còn phần hồn của nó là thắp một ngọn đèn nhỏ giữa những quyết định lớn để người khác khỏi phải mò mẫm.
Hồi trước tôi cũng nghĩ chuyện kế toán không được ai nhớ tên là bất công. Sau nhiều năm ngồi cạnh những người làm nghề, tôi thấy những kế toán giỏi nhất chẳng mấy ai cần được nhớ tên, họ chỉ cần con số đúng, và cái khí phách lặng lẽ ấy là thứ tôi phục nhất ở họ.
Thế nên nếu bạn đang làm kế toán và có những ngày tự hỏi mình làm gì giữa núi hóa đơn với những con số chẳng bao giờ biết nói lời cảm ơn, thì hãy nghĩ đến chị kế toán trưởng ở lại muộn hôm đó. Chị cứu công ty bằng cách ở lại cho đến khi mọi thứ rõ ràng, thế thôi.
Ở đâu đó có một cánh cửa đã không sập xuống chỉ vì bạn ngồi đó đúng lúc với con số đúng, vậy bạn có cần ai đến gõ cửa cảm ơn thì mới tin việc kế toán mình làm là có nghĩa không?