Có thể bạn không tin, nhưng ngành thuế càng gọn, thủ tục càng tự động thì người kế toán chỉ biết nộp tờ khai càng khó sống, còn người kế toán biết nghĩ thì lại càng có đất.
Từ khi ngành thuế sắp xếp lại bộ máy, các chi cục thuế sáp nhập, đầu mối quản lý đổi chỗ, dân kế toán chúng ta lo là chuyện dễ hiểu. Hồ sơ giờ nộp về đâu, cán bộ quản lý mình là ai, quy trình có rắc rối thêm không, rồi cái câu lo nhất mà ít ai nói ra miệng, là liệu nghề mình còn được coi trọng như trước. Tôi cũng nghe những câu hỏi ấy suốt trong các nhóm nghề, có hôm cả buổi tin nhắn chỉ hỏi đúng một chuyện. Nhưng nhìn kỹ thì trước mỗi lần thay đổi như thế, kế toán thường chia làm ba dạng người.
Dạng thứ nhất là người chùn bước. Thấy thay đổi là sợ, sợ đến mức chỉ ngồi chờ người khác làm trước rồi chép theo, chờ có cán bộ gọi điện bảo làm thế này thế kia. Những con người ấy không sai, chỉ là họ đang giao số phận nghề nghiệp của mình vào tay người khác, và cứ mỗi lần ngành thuế đổi một cái gì đó là họ lại hoảng một lần.
Dạng thứ hai là người bám chặt vào quy trình cũ. Họ làm nghề lâu, thuộc lòng từng bước kê khai đến mức nhắm mắt cũng làm được, và tin rằng chỉ cần giữ nguyên cách làm ấy thì không ai thay được mình. Thật ra cái họ giỏi lại đúng là cái máy sắp làm thay, khi hóa đơn điện tử đã đổ dữ liệu thẳng về cơ quan thuế, tờ khai dần được điền sẵn, thì một người chỉ giỏi nhập liệu và nộp đúng hạn sẽ thấy giá trị của mình mỏng dần mà không hiểu vì sao.
Dạng thứ ba là người nhìn thấy cơ hội. Họ hiểu rằng khi bớt đi những rào cản hành chính, bớt những buổi xếp hàng nộp hồ sơ, thì thời gian dư ra là để làm những việc có chiều sâu hơn, như đọc báo cáo tài chính, dự báo dòng tiền, soát lại chi phí, tư vấn cho giám đốc nên ký hợp đồng thế nào cho đỡ rủi ro thuế. Một hệ thống thuế quản lý bằng dữ liệu thì cũng soi bằng dữ liệu, sai một chỗ là lộ ngay, nên doanh nghiệp càng cần một kế toán có nhãn quan, nhìn trước được chỗ nào sắp bị hỏi. Người kế toán dạng này coi mỗi lần thay đổi là một lần trui rèn, học thêm một chút, hiểu thêm một tầng, và chính họ là người được sếp giữ lại khi công ty phải cắt giảm.
Suy cho cùng, nghề kế toán cũng như mọi nghề, không ai đứng yên được khi hóa đơn và tờ khai đều đang đổi cách làm. Cái giữ cho một người còn giá trị là khả năng học tiếp để đáp ứng cái mới của ngày mai, chứ những thứ quen tay của ngày hôm qua thì sớm muộn cũng có người hoặc có máy làm thay. Còn bạn đang ở dạng nào thì chắc bạn đã tự thấy.
Nói ra điều này có thể hơi nặng lời với những anh chị đang ở dạng thứ hai, nhưng tôi thà nói thật bây giờ còn hơn để vài năm nữa các anh chị tự nhận ra trong một buổi phỏng vấn.
Chúc bạn, người kế toán đang đứng giữa một lần ngành thuế thay đổi, đủ khí phách để học lại những gì cần học, rồi tìm thấy trong cái mới ấy một cơ hội cho nghề của mình.