Mùa hè nào tôi cũng nhận được một câu hỏi quen thuộc của các bạn sinh viên kế toán, thầy ơi thực tập có đáng không, em sợ vào đó chỉ pha trà rót nước chứ chẳng học được gì.
Nếu bạn cũng đang hỏi như vậy thì đã đến lúc bạn đổi góc nhìn về thực tập. Thật ra chẳng mấy công ty quan tâm bạn có bằng giỏi hay không, họ nhìn bạn ở những chuyện nhỏ nhất, đến có đúng giờ không, được nhắc một lần có nhớ không, giao việc lạ có xoay được không, việc mình đã nhận có dám chịu trách nhiệm đến cùng không. Mấy thứ ấy trường đại học không dạy đủ, chỉ có mấy tháng ngồi ở phòng kế toán thật mới trui rèn được. Và bạn thực tập thế nào thì sau này bạn đi làm y như thế, tôi nhìn bao nhiêu lứa rồi, hiếm khi sai.
Dạng thực tập sinh thứ nhất là những bạn đi cho có, xin được cái dấu đỏ để nộp báo cáo tốt nghiệp là xong. Sáng đến ngồi góc phòng, ai sai gì làm nấy, không ai sai thì lướt điện thoại, hết kỳ về vẫn chưa phân biệt nổi phiếu chi với phiếu kế toán. Những bạn này thường kêu to nhất rằng thực tập vô ích, mà vô ích thật, vì chính mình đã chọn cho nó vô ích.
Dạng thứ hai đáng tiếc hơn. Đó là những bạn mải miết đi tìm một "nơi thực tập xịn", công ty lớn, văn phòng đẹp, rồi ngồi đó chờ người ta dạy từng chi tiết. Tôi từng đào tạo nhiều bạn trẻ, có những bạn thực tập ở công ty lớn hẳn hoi mà vì không đổi tư duy, mấy năm sau vẫn loay hoay với việc lặt vặt và đồng lương bèo bọt, rồi quay ra hoài nghi chính mình. Họ quên rằng muốn có chỗ thực tập xịn thì trước hết mình phải là một "người thực tập xịn" đã, công ty to đến mấy cũng chẳng có nghĩa vụ cầm tay một người không chịu tự đi.
Dạng thứ ba là dạng tôi mong bạn trở thành. Họ không đợi được giao việc, họ tự tìm việc để làm, được nhờ photo bộ chứng từ thì tranh thủ đọc xem chứng từ ấy hạch toán vào đâu, được nhờ pha trà thì pha xong hỏi luôn chị kế toán sao tháng này tờ khai lại phải nộp bổ sung. Làm xong một việc, họ còn học cách làm cho đúng, cho nhanh hơn lần trước. Những con người như vậy, tôi tận mắt thấy, chỉ sau hai ba năm đã thành kế toán tổng hợp, thành trưởng nhóm kế toán, trong khi bạn cùng lứa vẫn đang đi xin việc.
Chỉ có điều, dạng thứ ba không tự nhiên mà có, đó là một tâm thế phải chọn ngay từ ngày đầu bước vào phòng kế toán, và chẳng ai chọn giùm bạn được.
Có một sự thật nói ra có thể hơi phũ, thực tập là để bạn học cách trở nên có giá trị, còn quyền lợi thì đợi đến khi mình có giá trị rồi hẵng đòi. Giá trị ấy nằm ở chỗ bạn giải quyết được việc cho người khác, giúp chị kế toán đỡ được một buổi đối chiếu công nợ, còn bảng điểm đẹp đến mấy cũng chẳng ai trả lương cho nó.
Kế toán nghe thì khô khan, nhưng sai một con số là cả phòng phải chạy theo sửa, nên thói quen cẩn thận từng bước phải có ngay từ kỳ thực tập đầu tiên. Đừng đợi ai dạy bạn từng chi tiết, hãy chủ động hỏi, sai thì sửa mình.
Tôi vẫn thường nhắc học viên của mình một câu, kế toán giỏi là người làm đúng và làm đủ mỗi ngày, còn biết nhiều nhất thì chưa chắc đã giỏi. Tôi không nghĩ một bài viết làm bạn thay đổi ngay được, chỉ mong mùa hè này khi xách cặp đến phòng kế toán của một công ty nào đó, bạn nhớ rằng người ta đang nhìn bạn từ cách bạn pha một ấm trà.
Đã đến lúc bạn đổi góc nhìn về thực tập kế toán, đi để bắt đầu cho đúng cách, đừng đi cho có.