Có bao giờ bạn, một người làm chủ doanh nghiệp, tự hỏi vì sao kế toán của mình ngày càng ít nói không?
Tôi viết bài này dành cho những người làm sếp, làm chủ, những người ký vào cuối báo cáo tài chính mà ít khi hỏi người lập ra nó đã sống với nó thế nào. Không biết từ bao giờ, nhiều kế toán bắt đầu học cách lặng im. Im khi bảng lương bị cắt xén, im khi hóa đơn bị sửa, im khi chi tiêu riêng của nhà sếp được đưa vào chi phí công ty, im khi sếp thở dài bảo "Em xem có cách nào cho nó nhẹ thuế xuống một chút". Im rồi cuối tháng vẫn ngồi tính từng đồng thuế thu nhập cá nhân, dò từng con số lệch trên báo cáo, rồi ở lại sau giờ làm vì "phải gấp cho kịp nộp thuế mai".
Thật ra nghề này, nếu làm đúng, chẳng thua gì luật sư, vì kế toán là người hiểu luật từ gốc, hiểu từng khoản chi được trừ hay không được trừ, hiểu một tờ hóa đơn sai thì công ty mất bao nhiêu. Vậy mà luật sư thì người ta gọi bằng "thầy", còn kế toán thì cùng lắm là "bộ phận kế toán".
Bạn thử nhìn lại công ty mình xem. Khi có rắc rối với cơ quan thuế, người đầu tiên bị gọi tên là kế toán. Khi báo cáo sai, kế toán. Dòng tiền âm, lại kế toán. Nhưng khi doanh thu tăng thì marketing được thưởng, sales được vinh danh trong buổi tổng kết, còn kế toán thì được hỏi đúng một câu "Chi phí tháng này sao cao thế em?". Đến mức nhiều người làm nghề tự hỏi mình đang giữ sổ cho doanh nghiệp hay đang làm bia đỡ đạn cho doanh nghiệp.
Tôi không trách những người làm sếp, ai cũng chỉ nhìn thấy điều mình quan tâm, mà điều chủ doanh nghiệp quan tâm thì thường là tiền vào. Tôi chỉ tiếc, vì các bạn đã không nhìn thấy cái đáng lẽ phải trân trọng.
Kế toán đúng nghĩa là người giữ cho mọi thứ minh bạch và cân đối, là người làm cho doanh nghiệp nhìn thấy chính mình bằng những con số trung thực. Kế toán sinh ra để giữ trật tự. Ấy vậy mà ở ta, nhiều người vẫn coi kế toán là người ngồi sau cánh gà viết lại kịch bản tài chính cho đẹp trên giấy, để "lách" đi phần không muốn nộp cho Nhà nước. Lâu dần, chính những người làm nghề cũng thôi tin vào ý nghĩa ban đầu của công việc mình chọn, họ làm cho xong, làm theo lệnh, rồi cuối năm lặng lẽ xếp bảng cân đối tài khoản vào ngăn kéo, chẳng ai cảm ơn, cũng chẳng ai ghi nhận.
Thử tưởng tượng một ngày công ty bạn không có kế toán. Sẽ chẳng ai biết khoản chi nào là đáng, công ty đang thực sự lời hay lỗ, và chẳng ai dám ký vào báo cáo gửi ngân hàng, gửi đối tác, nếu phía sau không có một người đã soát từng chứng từ. Ở nhiều nước phát triển, nghề kế toán được trọng không kém nghề y hay nghề luật, vì người ta tin vào con số do kế toán ký ra. Còn ở đây, chỉ cần một kế toán từ chối "giúp giám đốc giảm thuế một chút" là thành ra "thiếu linh hoạt".
Nói ra có thể hơi nặng lời, nhưng ép người giữ sổ của mình làm sai là cách nhanh nhất để một doanh nghiệp tự đào hố cho chính nó. Nhân quả trong sổ sách không bỏ sót ai, khoản hôm nay lách được thì vài năm sau đoàn thanh tra thuế vẫn tìm ra, và người ký là bạn chứ không phải cô kế toán.
Có lẽ đã đến lúc cái cần đổi là cách người ta nhìn nghề kế toán, còn nghề thì vẫn thế. Hãy lắng nghe kế toán của bạn khi họ nói "chỗ này không được đâu anh", vì lúc ấy họ đang giữ cho bạn khỏi rắc rối về sau.
P/S: Nếu bạn là một kế toán viên vẫn cặm cụi với từng bảng lương, từng hóa đơn chưa khớp, thì tôi mong bạn biết mình đang làm một công việc đáng được tôn trọng. Chỉ là đời chưa đủ tử tế để nói lời cảm ơn mà bạn xứng đáng nhận. Đừng vì thế mà để một cái nghề sinh ra để giữ trật tự bị biến thành cái cớ hợp thức hóa sự lộn xộn.