Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao kế toán là người nhìn thấy cái sai đầu tiên trong công ty, mà lại thường là người nói ra sau cùng không?
Hồi mới vào nghề, tôi cũng nghĩ một kế toán giỏi là một kế toán im lặng. Sếp bảo hạch toán thế nào thì hạch toán thế ấy, thấy khoản đầu tư nào rủi ro thì ghi chép cho kỹ, thấy con số không khớp với lời hứa trong buổi họp thì để bụng, việc của mình là sổ sách, còn quyết định là việc của người khác. Tôi coi cái im lặng ấy là chuyên nghiệp, là biết thân biết phận không "vượt quá phạm vi" của mình.
Mãi sau này tôi mới hiểu, giữa việc biết điều gì đó đang sai và việc có đủ can đảm nói ra nó là một khoảng cách rất xa, và phần lớn kế toán đứng mãi ở bờ bên này. Kế toán ngồi ở chỗ của sự thật, bạn nhìn thấy hết, dòng tiền đang hụt, công nợ khó đòi đang phình ra, hàng tồn kho nằm im cả năm, khoản chi không có chứng từ, nhưng giữa những con số đó và bàn của lãnh đạo là một khoảng lặng mà ít người dám bước qua. Đơn giản là vì sợ. Sợ mất việc, và sợ bị coi là người phá đám, lo chuyện không phải của mình.
Nên bạn im lặng, cẩn thận sắp xếp lại các con số, ghi chép chi tiết, rồi chờ. Chờ cho đến khi cái sai lớn đến mức ai cũng thấy, mà đến lúc đó thì thường đã muộn, cán bộ thuế vào thanh tra hay ngân hàng đòi nợ thì chẳng ai còn nhớ hồi đó kế toán có biết hay không, chỉ biết người ký sổ là kế toán.
Có người từng nói rằng điều đáng sợ nhất là sự im lặng của người tốt chứ không phải tiếng ồn của kẻ xấu. Ở tuổi này tôi thấy câu ấy đúng với nghề mình hơn cả. Doanh nghiệp đang trả lương cho bạn không cần thêm một kế toán yên tĩnh nữa, nó cần một người kế toán có tiếng nói.
Nói ra là đem những gì bạn biết đặt lên bàn để bảo vệ doanh nghiệp, chẳng phải để chỉ trích ai. Cái khó của việc này nằm ở chỗ bạn phải tin vào chính mình trước, tin rằng kiến thức của mình có giá, quan điểm của mình xứng đáng được nghe, và sợ là chuyện bình thường của con người chứ chẳng phải lý do để ngồi yên.
Tất nhiên nói ra không phải lúc nào cũng có kết quả tốt. Bạn nói, và sếp vẫn có thể bỏ qua lời bạn. Nhưng đó là lựa chọn của sếp, còn phần của bạn thì bạn đã làm xong, và cái lương tri của một người làm nghề được yên.
Còn cái khí phách để nói ra thì bắt đầu từ lúc bạn quyết định rằng nỗi sợ sẽ không được quyền chọn câu chữ thay bạn. Khi bạn hiểu mình không phải "chỉ là kế toán", mình là người giữ cho tài chính của cả một tổ chức được ngay thẳng, thì đó cũng là lúc người ta bắt đầu nhìn thấy bạn, vì cách bạn nói ra bằng trách nhiệm và bằng cái tâm của người làm nghề.
P/S. Nói ra cũng có cách. Kế toán nói bằng số liệu thì sếp khó gạt đi hơn kế toán nói bằng cảm giác, nên trước khi gõ cửa phòng sếp, hãy chuẩn bị sẵn bảng đối chiếu kèm chứng từ, tính luôn rủi ro thuế nếu cứ để vậy, và gửi thêm một email cho có dấu vết. Học cách thổ lộ điều mình thấy và cả nỗi lo của mình, với một người kế toán, là học cách để sự thật trên sổ sách đi được tới bàn của người ra quyết định.