Kế toán là cái nghề mà làm đúng thì không ai nhắc, làm sai thì cả công ty biết tên.
Bạn ngồi đối chiếu cả trăm chứng từ từ sáng đến tối, gửi báo cáo đúng hạn, rồi không ai nói gì cả. Người ta có thấy đấy, chỉ là khi mọi thứ đúng thì người ta coi đó là chuyện bình thường, giống cái bóng đèn trong phòng, chỉ lúc nó tắt người ta mới nhớ ra là có nó. Tờ khai sai một dòng hay kiểm toán soi ra một lỗi, đó là lúc cái tên của bạn được nhắc tới. Còn hàng trăm ngày trước đó, khi bạn giữ cho sổ sách chạy trơn tru, khi bạn nhìn ra rủi ro trước khi nó xảy ra rồi lặng lẽ xử lý, thì không ai biết và cũng chẳng ai hỏi. Cái cảm giác đó khó nói ra, nhưng người làm kế toán lâu năm ai cũng từng có.
Ở tuổi này tôi để ý thấy, trước cùng một sự im lặng ấy, người làm kế toán thường rẽ thành ba dạng.
Dạng thứ nhất là người ôm tủi thân rồi làm cho xong. Họ nghĩ đã không ai thấy thì cố làm gì cho mệt, chứng từ thiếu thì thôi, số lệch thì để cuối năm tính. Thật ra con người ấy không lười từ đầu, họ chỉ bị cái im lặng mài mòn dần, mỗi tháng một ít, cho đến lúc chính họ cũng tin mình chỉ là người nhập liệu. Tôi không trách họ, chỉ thấy tiếc, vì cái sự sa đọa này đến chậm đến mức người trong cuộc không nhận ra.
Dạng thứ hai là người đi đòi được nhìn thấy. Việc gì cũng báo cáo, chuyện nhỏ cũng kể công, họp nào cũng phải nói một câu cho người ta nhớ mình có mặt. Cũng không sai hẳn, vì có những lúc kế toán phải lên tiếng thật, nhất là khi ban giám đốc bàn chuyện lớn mà quên mất phải có người nhìn vào con số thực tế, còn bạn thì ngồi đó, có mặt mà như vắng. Chỉ có điều nếu cái khát được công nhận lớn hơn cái việc, thì bạn sẽ mệt gấp đôi, vì bạn đang làm hai việc một lúc, việc của kế toán và việc của người đi xin vỗ tay.
Dạng thứ ba hiếm hơn. Đó là người hiểu rằng mình vô hình vì mình đang làm đúng quá, đúng đến mức người khác không cần phải lo. Người ấy vẫn nói khi cần nói, vẫn gửi cái email cảnh báo khi thấy dòng tiền có vấn đề, nhưng không đợi ai khen mới làm tử tế. Họ có một thứ nội lực lặng, kiểu người đã thấu triệt rằng cái nghề âm thầm nhất lại là cái nghề mà thiếu đi một ngày thôi là mọi thứ bắt đầu lung lay. Bạn cứ để kế toán nghỉ một tuần đúng mùa quyết toán xem, sếp sẽ nhớ ra ngay ai là người giữ cho cái công ty này đứng thẳng (và nhớ ra luôn mật khẩu chữ ký số đang nằm ở đâu).
Tôi tin dạng thứ ba là dạng đáng trở thành, dù nó khó nhất. Khó vì nó bắt bạn tự nhìn thấy giá trị của mình trong khi chưa ai nói ra điều đó cho bạn, mà con người vốn quen tin vào lời khen của người khác hơn là tin vào cái sổ cái khớp từng đồng của chính mình. Suy cho cùng, sự công nhận từ bên ngoài đến sớm hay muộn là chuyện cơ duyên, bạn không ép được, còn việc tự nhìn ra mình làm đúng thì bạn làm được ngay trong tháng này.
Thế nên đừng chờ người khác hết im lặng rồi mới tin mình làm được việc.
Còn bạn, người kế toán đang ngồi đối chiếu sổ trong im lặng, bạn đang chờ ai đó nói với mình câu "em làm tốt lắm", hay bạn đã bắt đầu tự nói câu ấy với chính mình rồi?