Tháng Mười Một, phòng kế toán bắt đầu soát danh sách quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2026. Đến hồ sơ của một chuyên gia người Nhật sang nhận việc từ tháng 5, câu hỏi bật ra: bốn tháng đầu năm anh ấy còn làm ở Tokyo, nhận lương ở Tokyo, vậy bốn tháng đó có phải đưa vào quyết toán ở Việt Nam không? Mấy năm trước, kế toán trả lời gần như theo phản xạ: tính từ tháng sang Việt Nam. Năm nay câu trả lời đó không còn chỗ dựa.
Bài này đi qua bốn việc: vì sao tư cách cư trú kéo theo toàn bộ thu nhập của năm, điểm hướng dẫn nào vừa bị bãi bỏ, kỳ tính thuế đầu tiên xác định ra sao, và kế toán nên chuẩn bị hồ sơ gì. Căn cứ chính là Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Thông tư 87/2026/TT-BTC, cùng có hiệu lực từ 01/7/2026 nhưng áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú ngay từ kỳ tính thuế năm 2026.
SÁU CÂU TRẢ LỜI NHANH
PHẦN 1 · BẢN CHẤT
Cư trú là trạng thái của cả năm, không phải của từng tháng
Điều 4 Nghị định 253/2026/NĐ-CP giữ tiêu chí quen thuộc: cá nhân có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch, hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt, là cá nhân cư trú. Cách đếm ngày nay được viết rõ hơn: ngày đến tính một ngày, ngày đi tính một ngày, nhập cảnh và xuất cảnh trong cùng một ngày thì tính chung một ngày. Căn cứ đếm là dấu xuất nhập cảnh trên hộ chiếu, giấy thông hành và tài liệu liên quan đến mục đích nhập, xuất cảnh.
Điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị định nói phần còn lại của câu chuyện. Với cá nhân cư trú, thu nhập chịu thuế là thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt nơi trả, nơi nhận. Điểm a khoản 1 Điều 66 lại xác định kỳ tính thuế của thu nhập từ tiền lương, tiền công là năm dương lịch. Ghép hai quy định, bạn có một kết luận đơn giản: khi đã là cá nhân cư trú của năm 2026, phạm vi thu nhập phải xét là cả năm 2026, tính từ ngày 01/01, chứ không tính từ ngày đặt chân xuống sân bay.
Theo nhận định của tác giả, đây không phải quy định mới. Luật Thuế thu nhập cá nhân từ năm 2007 đã đánh thuế cá nhân cư trú trên thu nhập toàn cầu. Cái mới nằm ở chỗ khoản nới lỏng từng che bốn, năm tháng đầu năm cho người nước ngoài nay đã không còn.
PHẦN 2 · ĐIỀU ĐÃ ĐỔI
Hướng dẫn "tính từ tháng đến Việt Nam" đã bị bãi bỏ
Từ tháng 9/2014, Thông tư 111/2013/TT-BTC được sửa bởi Điều 2 Thông tư 119/2014/TT-BTC có một câu kế toán doanh nghiệp FDI thuộc lòng. Với công dân của nước đã ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam, nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân được tính từ tháng đến Việt Nam ở lần đầu tiên có mặt, đến tháng kết thúc hợp đồng và rời Việt Nam, tính đủ theo tháng. Người nộp thuế cũng không phải làm thủ tục xác nhận lãnh sự để hưởng việc không thu trùng theo Hiệp định.
Thông tư 87/2026/TT-BTC thay thế Thông tư 111/2013/TT-BTC và bãi bỏ Điều 2 Thông tư 119/2014/TT-BTC. Nghị định 253/2026/NĐ-CP không chép lại câu hướng dẫn trên. Thay vào đó, khoản 3 Điều 6 chỉ quy định: với nước đã ký Hiệp định, số thuế thu nhập cá nhân đã nộp ở nước ngoài được trừ vào số thuế phải nộp ở Việt Nam theo quy định của Hiệp định. Cơ chế đổi từ "không đưa vào" sang "đưa vào rồi trừ".
| Nội dung | Trước kỳ tính thuế 2026 | Từ kỳ tính thuế 2026 |
|---|---|---|
| Văn bản hướng dẫn | Thông tư 111/2013/TT-BTC, Thông tư 119/2014/TT-BTC | Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC |
| Năm đầu sang Việt Nam, người nước có Hiệp định | Nghĩa vụ tính từ tháng đến Việt Nam | Không còn hướng dẫn riêng, xét theo năm dương lịch |
| Phạm vi thu nhập của cá nhân cư trú | Trong và ngoài Việt Nam | Trong và ngoài Việt Nam, không phân biệt nơi trả, nơi nhận |
| Thuế đã nộp ở nước ngoài | Được trừ | Được trừ theo quy định của Hiệp định |
| Đếm ngày đến, ngày đi | Ngày đến và ngày đi tính là một ngày | Mỗi ngày tính một ngày; cùng ngày thì tính chung một ngày |
Theo nhận định của tác giả, đọc thuần chữ thì từ năm 2026 thu nhập của những tháng trước khi sang Việt Nam phải đưa vào quyết toán, rồi trừ phần thuế đã nộp ở nước ngoài. Các trả lời của cơ quan thuế được chia sẻ gần đây cũng nghiêng về cách đọc này. Tuy vậy, Hiệp định có điều khoản riêng về xác định đối tượng cư trú và về thu nhập từ lao động làm ở nước kia. Người nộp thuế chứng minh được mình là đối tượng cư trú của nước kia trong những tháng chưa sang vẫn có cơ sở đề nghị áp dụng Hiệp định cho phần thu nhập đó. Khác biệt là quyền này nay phải được chứng minh bằng hồ sơ, không còn mặc nhiên như trước.
PHẦN 3 · KỲ TÍNH THUẾ
Năm dương lịch hay 12 tháng liên tục kể từ ngày đến
Điểm a khoản 1 Điều 66 Nghị định 253/2026/NĐ-CP chia hai tình huống. Nếu trong năm dương lịch cá nhân đã đủ điều kiện cư trú, kỳ tính thuế là năm dương lịch. Nếu trong năm dương lịch cá nhân có mặt dưới 183 ngày nhưng tính trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt thì đủ 183 ngày, kỳ tính thuế đầu tiên là 12 tháng liên tục đó.
Tình huống thứ hai hay gặp với người sang vào quý III, quý IV. Ví dụ người đến ngày 01/9/2026 chỉ có 122 ngày trong năm 2026, nhưng ở tiếp sang năm 2027 thì kỳ đầu là từ 01/9/2026 đến hết 31/8/2027. Từ năm thứ hai, kỳ tính thuế quay về năm dương lịch. Phần thuế của những tháng bị tính trùng giữa hai kỳ được trừ theo công thức: số thuế phải nộp năm thứ nhất nhân số tháng tính trùng, chia 12.
Cách tính này kéo theo cùng hệ quả về phạm vi thu nhập. Kỳ đầu tiên 12 tháng nào thì thu nhập toàn cầu của 12 tháng đó đi vào quyết toán, vì trong kỳ đó cá nhân là cá nhân cư trú.
PHẦN 4 · VÍ DỤ
Một chuyên gia sang Việt Nam ngày 01/5/2026
Ông K, quốc tịch Nhật Bản, làm cho công ty mẹ tại Nhật đến hết tháng 4/2026 và nhận lương tại Nhật. Ngày 01/5/2026 ông nhập cảnh, nhận chức giám đốc nhà máy tại Việt Nam và ở liên tục đến cuối năm. Đếm cả ngày đến, ông đủ 183 ngày có mặt vào ngày 30/10/2026. Từ thời điểm đó, ông là cá nhân cư trú của cả năm 2026 và kỳ tính thuế là năm dương lịch 2026.
Khi quyết toán năm 2026, theo cách đọc chữ của Nghị định, thu nhập chịu thuế của ông K gồm lương tại Việt Nam từ tháng 5 đến tháng 12 và lương tại Nhật từ tháng 1 đến tháng 4. Thuế thu nhập ông đã nộp ở Nhật cho phần lương đó được xét trừ theo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Nhật Bản. Nếu áp theo hướng dẫn cũ, kế toán chỉ đưa vào tám tháng. Chênh lệch bốn tháng lương này là chỗ dễ bị truy thu khi cơ quan thuế kiểm tra hồ sơ quyết toán.
Nếu ông K sang ngày 01/9/2026 thay vì 01/5/2026, năm 2026 ông chỉ có 122 ngày. Khi đó không xét năm dương lịch 2026 mà xét kỳ đầu từ 01/9/2026 đến 31/8/2027, đúng như Phần 3.
PHẦN 5 · VIỆC CỦA KẾ TOÁN
Soát danh sách người nước ngoài trước mùa quyết toán
Việc đầu tiên là lập bảng ngày có mặt cho từng người nước ngoài sang trong năm 2026, đếm theo dấu xuất nhập cảnh trên hộ chiếu, mỗi ngày đến và ngày đi tính một ngày. Bảng này cho bạn biết ai là cá nhân cư trú theo năm dương lịch, ai rơi vào kỳ đầu 12 tháng, ai vẫn là cá nhân không cư trú và chỉ chịu thuế trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam.
Với người đã là cá nhân cư trú, bạn đề nghị họ cung cấp thu nhập ở nước ngoài trong những tháng chưa sang: phiếu lương, chứng từ nộp thuế ở nước ngoài, và giấy chứng nhận cư trú của nước kia nếu có. Đây là bộ hồ sơ để vừa kê đủ thu nhập, vừa trừ được thuế đã nộp, vừa có căn cứ nếu muốn đề nghị áp dụng Hiệp định cho phần thu nhập trước khi sang.
Hồ sơ nên lưu gồm bản chụp các trang hộ chiếu có dấu xuất nhập cảnh, hợp đồng hoặc văn bản cử sang làm việc ghi rõ thời gian, bảng đếm ngày có mặt, chứng từ thu nhập và chứng từ nộp thuế ở nước ngoài kèm bản dịch. Với người sắp hết hợp đồng, nhắc họ rằng cá nhân cư trú là người nước ngoài phải quyết toán thuế trước khi xuất cảnh, hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác quyết toán.
Bài viết dựa trên Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC, còn hiệu lực đến ngày 22/11/2026. Hai văn bản này thay cho Nghị định 65/2013/NĐ-CP và Thông tư 111/2013/TT-BTC, đồng thời bãi bỏ Điều 2 Thông tư 119/2014/TT-BTC. Điểm còn phải theo dõi là cách cơ quan thuế xử lý đề nghị áp dụng Hiệp định cho thu nhập của những tháng trước khi sang Việt Nam. Đây là quan điểm của tác giả, bạn nên đối chiếu thêm ý kiến chuyên gia và văn bản gốc trước khi áp dụng.
Nguồn tham khảo: Công báo Chính phủ, Nghị định 253/2026/NĐ-CP ngày 30/06/2026 quy định chi tiết Luật Thuế thu nhập cá nhân, đăng Công báo ngày 16/07/2026.